Organiczne związki chemiczne, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu.
Już w starożytnym Egipcie, około roku 1500 p.n.e., lekarze odkryli, że jedzenie wątróbki leczy tzw. kurzą ślepotę (dziś wiemy, że to zasługa witaminy A).
Z kolei w XVIII wieku, szkocki lekarz okrętowy James Lind udowodnił, że podawanie marynarzom cytryn i pomarańczy całkowicie leczy szkorbut (gnilec) - dziś wiemy, że to zasługa witaminy C. Miało to miejsce w roku 1747.
Przełom w historii witamin nastąpił dopiero w XIX i XX wieku. Przeprowadzane wówczas eksperymenty udowodniły, że jedne składniki spożywcze są dla żywych organizmów szkodliwe i powodują choroby a nawet śmierć, natomiast inne są w diecie jak najbardziej pożądane.
Dopiero w 1912 roku, polski biochemik Kazimierz Funk pozbierał te wszystkie wnioski w jedną teorię i oficjalnie ogłosił światu istnienie nowej grupy związków - witamin. Jest również autorem słowa witamina - połączył dwa łacińskie słowa: vita (życie), oraz amina (związek chemiczny zawierający grupę aminową).
Rok wcześniej, w 1911 roku, jako pierwszy na świecie wyodrębnił czystą substancję czynną z otrąb ryżowych, która leczyła śmiertelną wówczas chorobę beri-beri. Związkiem tym była witamina B1 (tiamina).
Funk przewidział również istnienie innych witamin (m.in. C i D), oraz słusznie założył, że ich niedobór w diecie wywołuje konkretne choroby (tzw. awitaminozy). Niestety, mimo że był czterokrotnie nominowany do Nagrody Nobla, to nigdy jej oficjalnie nie otrzymał, co do dziś jest uznawane za jedno z największych przeoczeń w historii tego wyróżnienia.
Witaminy dzielimy głównie ze względu na to, jak organizm je wchłania, transportuje oraz magazynuje.
Spotykamy:
1. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach:
• Witamina A - wspiera prawidłowy wzrok (szczególnie o zmierzchu), stan skóry oraz odporność i można ją znaleźć w podrobach, jajkach, maśle, marchwi oraz dyni.
• Witamina D - ważna dla zdrowia kości, zębów i układu immunologicznego. Powstaje w skórze pod wpływem słońca, jednak w okresie jesienno-zimowym w Polsce zalecana jest jej dodatkowa suplementacja. Jej źródłem są tłuste ryby morskie, tran, żółtka jaj.
• Witamina E - to silny antyoksydant chroniący komórki przed starzeniem i stresem oksydacyjnym i znajduje się w olejach roślinnych, orzechach, nasionach i migdałach.
• Witamina K - która odpowiada za proces prawidłowego krzepnięcia krwi. Źródłem tej witaminy są zielone warzywa liściaste (szpinak, jarmuż, brokuły).
2. Witaminy rozpuszczalne w wodzie, które wymagają codziennego i regularnego dostarczania w diecie - to głównie witaminy z grupy B, które są niezbędne do prawidłowej pracy układu nerwowego, metabolizmu energetycznego oraz produkcji czerwonych krwinek.
Witaminy B1, B2, B3, B5, B6, biotyna (B7), kwas foliowy (B9), oraz witamina B12); Do tej grupy należy również witamina C, która wspiera układ odpornościowy, wspomaga wchłanianie żelaza i uczestniczy w produkcji kolagenu. Źródłem witaminy C są m.in. owoce cytrusowe, czarna porzeczka, papryka, natka pietruszki. Jako konkretny związek chemiczny została wyizolowana w 1928 roku, przez węgierskiego biochemika Alberta Szent-Györgyi, za co w 1937 roku otrzymał Nagrodę Nobla.
