Działania mające na celu utrzymanie bakteriologicznej jałowości pomieszczeń, narzędzi i materiałów medycznych.
Aseptyka zapobiega skażeniu, poprzez sterylizację narzędzi, stosowanie jałowych rękawiczek, masek, fartuchów, odkażanie powietrza (filtry), oraz mycie rąk.
Chodzi główne o to, aby nie dopuścić do zakażenia drobnoustrojami podczas zabiegów.
Aseptyka jest kluczowa w profilaktyce zakażeń szpitalnych, chirurgii oraz w przemyśle farmaceutycznym i spożywczym.
Pionierem skutecznego odkażania narzędzi, pomieszczeń, skóry, błon śluzowych oraz ran, był niemiecki lekarz Ignaz Semmelweis. Jego działania znalazły zastosowanie w położnictwie i chirurgii od roku 1861.
Początkowo mało kto wierzył jego teorii o konieczności dezynfekcji rąk i narzędzi chirurgicznych przed operacją. Nie znano wówczas mechanizmów zakażeń wirusowych i bakteryjnych. Okazało się jednak, że zastosowana przez niego dezynfekcja rąk przed badaniem kobiet po porodzie, spowodowała radykalne zmniejszenie się wśród nich śmiertelności na gorączkę połogową, która wówczas była zmorą szpitali położniczych.
Ideę aseptyki kontynuował profesor chirurgii z uniwersytetu w Glasgow, Joseph Lister.
Już w roku 1867 opracował pewien rodzaj opatrunku, którego głównym składnikiem był karbol rozpuszczony w parafinie, naniesiony na muślinową tkaninę. Było to coś w rodzaju sztucznego strupa nakładanego na ranę. Później zamiast muślinu używany był podgumowany materiał wynaleziony przez Macintosha - szkockiego producenta płaszczy przeciwdeszczowych.
Wymyślony przez niego opatrunek zapobiegł infekcjom pooperacyjnym, które w tamtym czasie nie były czymś niezwykłym - był to okres, w którym operacje chirurgiczne, mimo najlepszych chęci ze strony lekarzy, kończyły się poważnymi komplikacjami. To wtedy właśnie powstało słynne powiedzenie: "Operacja się udała, ale pacjent zmarł". Ale tym razem, gdy Lister opatrzył rany po skomplikowanych złamaniach trzynastu swoim pacjentom, używając nowego opatrunku, wszyscy oni przeżyli, co wówczas wydawało się graniczyć z cudem.
W roku 1877 roku, już po śmierci Semmelweisa, Lister zalecił chirurgom dokładne mycie rąk i narzędzi przed operacjami, tym samym wprowadzając do świata medycyny aseptykę. Używano w tym celu fenolu (karbol), odkąd w 1867 roku sir Joseph Lister stwierdził jego właściwości odkażające.
